Hermes7

Juni 2004, #5

Inhoud

Van de redactie
Korte citaten
Nieuw op Katinka Hesselink Net (in het Nederlands)
Wat is werkelijkheid? Katinka Hesselink
Het enorme belang van vrijheid, Jiddu Krishnamurti
Het mysterie van de slaap, Hazrat Inayat Khan
Nieuws uit de wetenschap, redactie
Als een pot zich kan vermenigvuldigen

Van de redactie

Veel soefisme deze keer. Hazrat Inayat Kahn is in de korte citaten vertegenwoordigd en in een langer stuk over slaap. Verder is de traditionele afsluiting (humor of verhaal) ingevuld met Idries Shah, waarschijnlijk een van de meest controversiele sufi's van de afgelopen eeuw. Beide vertegenwoordigen wat 'Universeel Soefisme' genoemd wordt, een soefisme dat niet gebaseerd is op de Koran, maar op het besef dat het doel wijsheid is, onafhankelijk van de vraag waar die wijsheid vandaan komt. De term Soefisme wordt ook gebruikt voor de mystiek binnen de Islam. Zoals met alle mystiek vervaagt bij een aantal mystici het specifieke karakter van een religie op een gegeven moment. De mystieke ervaring zelf is voorbij conditionering en 'geloof', hoewel het denken zelf er vaak een vorm aan geeft.. Om die reden twijfelen velen of het soefisme een plek binnen de Islam kan hebben. Om dezelfde reden zijn vele Christelijk mystici tijdens hun leven vervolgd, denk aan Meester Eckhart. Aan de andere kant zijn mystici degenen die levenskracht geven aan een religie. Wat mensen religieus maakt is hun eigen ervaring van 'iets goddelijks'. Mystici diepen dat verder uit en ervaren dat Iets zuiverder dan de meesten van ons.

Korte citaten

The Bowl of Saki - 5 mei

Zij die diepe gedachten aan de wereld hebben gegeven zijn degenen die de activiteit van hun geest onder controle hadden.

Gezegden over karma, W.Q. Judge

(5) Karma opereert op alle dingen en wezens, van de kleinst denkbare atoom tot Brahma. Gaand in de drie werelden van mensen, goden en elementale wezens, is geen punt in het gemanifesteerde universum vrij van haar beweging.
Path, maart 1893

The Theosophist, Volume I, september, 1880, p. 302 [a few extracts from the writings of Confucius]

Mijn leer is dat een mens trouw moet zijn aan de eigenschappen van zijn natuur, en ze goedaardig uitvoeren ten opzichte van anderen.


Wat is werkelijkheid?

Katinka Hesselink

Dit is deel van een serie over de vraag 'wat is werkelijkheid', bekeken vanuit het Boeddhisme. Vier leerstellingen zijn hierin essentieel, hoewel de interpretaties van deze vier leerstellingen nogal uiteenlopen:
  1. Wat voortgebracht wordt is vergankelijk
  2. all onzuivere fenomenen brengen lijden
  3. alle verschijnselen zijn zelfloos
  4. nirvana is vrede.
De afgelopen keren hebben we gekeken naar twee visies op Sunnyata (leegte) die uit de Hinayana traditie komen, zoals die in Tibet bewaard is gebleven. In het Tibetaans Boeddhisme worden de vier visies die ik hier behandel gezien als opeenvolgend. De laatste komt het dichtst bij de werkelijkheid zoals de Boeddha's deze ervaren, maar iedereen wordt gestimuleerd die traditie te bestuderen die het beste past bij zijn eigen ontwikkeling. Hierbij stelt de Dalai Lama dat het belangrijker is de wet van oorzaak en gevolg (karma) in het oog te houden, dan sunnyata op een zo 'hoog' mogelijk niveau te begrijpen. Hiermee bedoelt hij, denk ik, dat het op een gegeven moment moeilijk is om nadenkend over de leegte van alles dat we waarnemen, nog de waarde in te zien van juist handelen, juiste gedachte en dergelijke. Op een gegeven moment kan het zelfs lijken alsof het niet uit maakt wat je doet, het is toch allemaal schijn. Dit is een valkuil, want in deze schijnbare wereld zitten we allemaal vast en alleen liefdevolle daden kunnen het leven in deze wereld draaglijk maken voor iedereen.

Dit ter introductie van de eerste van de Mahayana paden: het Chittamatra stelsel.
In dit stelsel bepaalt de geest de buitenwereld. Deze visie kennen we ook in de westerse filosofie. Vaak wordt het anders verwoord: hoe weet je dat alles dat buiten je lijkt, niet een product van je eigen bewustzijn is? Nog weer anders bekeken is deze filosofie het resultaat van een veel voorkomende mystieke ervaring waarin er geen verschil is tussen het object dat waargenomen wordt en het subject dat waarneemt. Ook Krishnamurti heeft het hierover gehad: De eenheid van de waarnemer en het waargenome (observer and the observed). De conclusie die dit stelsel daaruit trekt is dat het object dat buiten lijkt te staan, door de geest van binnen is veroorzaakt. In extreme vorm is dit volgens de meeste boeddhisten onzin. Op het eerste gezicht lijkt het dat ook, maar er zijn in elk geval twee manieren waarop je dit uit kunt leggen die ergens op slaan:

Al met al is dit een uitwerking en overdrijving van de belangrijke Boeddhistische stelling ‘dat de geest de bron is van alle lijden en geluk, de bron van kringloop van bestaan en van nirvana’ (p. 57 Schijn en Werkelijkheid.)

Voornamelijk gebaseerd op: Schijn en werkelijkheid, de twee waarheden in de vier boeddhistische leerstelsels, door Guy Newland en uitgegeven bij Kunchab Publicaties, 1999


Het enorme belang van vrijheid

Jiddu Krishnamurti, Toespraken met gedachtenwisseling, Saanen 1964, p. 1

Ik zou vanmorgen willen beginnen met u te wijzen op de enorme belangrijkheid van vrijheid. De meesten van ons willen niet vrij zijn. Wij hebben onze familie, onze verantwoordelijkheden, onze plichten - en daar gaan wij in op. Wij worden aan alle kanten belemmerd door sociale wetten en door een soort zedenwet, en belast met dagelijkse moeilijkheden en problemen. Indien wij enige vorm van troost kunnen vinden, iets waardoor wij alle conflicten en ellende kunnen ontlopen, dan zijn wij al gauw voldaan. De meesten van ons willen niet werkelijk vrij zijn, in welke richting of diepte dan ook; toch komt het mij voor dat een van de meest essentiele dingen in het leven is, zelf te ontdekken hoe wij volledig en absoluut vrij kunnen zijn. Is het nu voor de menselijke geest die zo zwaar gehandicapt is door zijn geconditioneerdheid, zo volledig in beslag genomen door zijn dagelijkse bezigheden, zo vol angsten en zorgen, zo onzeker van de toekomst en zo standvastig in zijn eisen wat zekerheid betreft - is het voor een dergelijke geest wel mogelijk in zichzelf een radicale ommekeer, tot stand te brengen, zoals die uitsluitend kan plaats vinden in volledige vrijheid?

Ik meen dat een ieder van ons zich met dit probleem zeer grondig zou moeten bezighouden, althans gedurende de drie weken dat wij hier zijn. Het moet voor ons van groot belang zijn om er achter te komen of er ook maar enigszins een mogelijkheid bestaat om vrij te zijn. Niet slechts in woorden, maar door de woord- of taalkundige ontleding heen zouden wij ons veel meer in onszelf moeten verdiepen. Zonder deze vrijheid voegen wij ons als slaven naar iedere vorm van be´nvloeding, elke sociale dwang en de talloze eisen waarmee wij steeds geconfronteerd worden.


Het mysterie van de slaap

uit Hazrat Inayat Khan, Sufi Teachings - Health and Order of Body and Mind

Op welke manier kun je dan zeker zijn dat je je gedachten gericht hebt op goede dingen, om zo alleen goede indrukken te ontvangen? Er zijn drie overwegingen.

Allereerst moet je in staat zijn alle gedachten die voortdurend in beweging zijn en die bij je opkomen weg te houden. Je moet die mentale kracht ontwikkelen, die wilskracht die alle gedachten weg zal houden die in je opkomen tijdens concentratie en die je geest wegvoeren van het onderwerp waarop je je concentreert.

In de tweede plaats zullen de gedachten zich altijd richten op het onderwerp waarvan je houdt. Als je geen liefde hebt voor het goddelijk Wezen, voor God, als je dat ideaal niet hebt, dan zal het zeker moeilijk zijn, want het kan niet met het intellect gedaan worden. Degene die alleen zijn intellect gebruikt blijft vragen: ‘Waar zal ik mijn gedachten op richten, op welk onderwerp zal ik me concentreren? Beeld het alsjeblieft voor me uit, en geef aan waar het is.’ Het is de minnaar van God wiens gedachten niet kunnen wegdwalen, behalve altijd meteen naar God.

Vervolgens is zuiverheid van geest noodzakelijk. De geest moet vrij zijn van alle angst en zorgen, en van alle soorten onwaarheid, want dit alles bedekt de geest en houdt hem weg van het beeld van God. Wanneer de geest vol vertrouwen, liefde, zuiverheid en kracht, wordt gericht op het ideaal van God, zal de mens onderwijs ontvangen, inspiratie en advies, rechtstreeks en voor alles waarmee hij wordt geconfronteerd in het leven.

De eenvoudige lering van alle religies gedurende iedere eeuw, de essentie van de hele religie en filosofie is in deze woorden begrepen: Ga voor God staan in eenvoudig geloof en wees als een klein kind voor God. Op dat moment zul je zeggen: ‘Ik weet niets, ik heb niets geleerd, ik ben alleen maar een lege kop die erop wacht gevuld te worden. Ik heb U alleen mijn liefde te geven, en omdat mijn liefde niet genoeg is, vraag ik om meer. Ik heb slechts geloof, en toch is dat onvoldoende; dus vraag ik dat te versterken en te ontwikkelen zodat het sterk genoeg zal zijn om me voor U te houden. Zuiverheid heb ik nodig, maar ik heb het niet, of teminste, als ik het heb, is het alleen Uw essentie die in mijn wezen is, en ik wil deze zo zuiver mogelijk houden. Met deze drie dingen kom ik bij u, als een eenvoudig kind, zonder eigen kennis en ik zet alle twijfels en vragen of wat ook maar tussen ons kan komen, aan de kant.’ Hier is de essentie van religie.

Het is zo eenvoudig dat zelfs een kind het zou kunnen doen, als hij dat zou willen. Hij hoeft niet veel te leren om dit te kunnen doen; als het hem eenmaal is uitgelegd zal hij het begrijpen. We hoeven niet geleerd te zijn of veel intellectuele kennis te hebben om dit te kunnen doen.

Het volgende stadium, voorbij Malakut, brengt ons bij Jabarut, het niveau van bewustzijn waar de ervaring is als van iemand in een diepe, droomloze slaap – van wie gezegd wordt dat hij vast in slaap is. De zegening hier is nog groter. In deze hogere ervaring is het Gods eigen wezen waardoor wij het leven, de vrede en zuiverheid ervaren die in ons zijn. Bovendien, terwijl iemand deze zegen zou kunnen ervaren tijdens de slaap, zal degene die het pad van spirituele ontwikkeling volgt dit ervaren terwijl hij wakker is. Yogis noemen deze staat Sushupti. Deze vreugde om te leven, vrede en zuiverheid ervaart de mysticus met wijdopen ogen, klaarwakker; anderen kunnen het alleen maar aanraken tijdens de diepe slaap.

Een nog verdere ervaring van bewustzijn is Lahut. Dit tilt iemand van het stoffelijke naar het onstoffelijke niveau. Op dit niveau is de toestand van vaste slaap niet nodig. Er is een nog grotere vrede en vreugde en nabijheid bij de essentie die goddelijk genoemd wordt. In Christelijke termen wordt deze toestand communie genoemd. In Vedantische termen wordt het Turiyavastha genoemd en de stap daarna wordt Samadhi genoemd, die zonder twijfel omschreven kan worden als verzinken in God. Met andere woorden: in dit stadium duiken we diep in ons diepste zelf; God is in ons diepste zelf. In deze staat hebben we de mogelijkheid om zo diep te duiken dat we ons diepste wezen raken, dat de verblijfplaats is van alle intelligentie, leven, vrede en vreugde en waar zorgen, angsten, ziekten of dood niet binnenkomen.

Hahut is de ervaring die het doel is van iedere mysticus die het pad van de innerlijke verering volgt. In Vedantische termen wordt dit stadium Manan genoemd; het equivalent in Christelijke terminologie is verzoening.

Uit deze overwegingen kan worden opgemaakt dat het werk van de Soefi is zich te richten op het veredelen van de ziel. Wanneer we in de Orde worden ingewijd slaan we het pad in van het veredelen van de ziel – er is geen wonder-werking, geen communicatie met geesten, geen doen van wonderen, geen ontwikkeling van magnetische of psychische krachten, geen helderziendheid of helderhorendheid, niets van dat alles. Het enige doel is menselijk te worden, een gezond leven te leiden, te proberen de morele omstandigheden in ons leven te verbeteren, ons karakter te veredelen, en niet alleen onze eigen behoeften te vervullen maar ook die van onze buren en vrienden. Ons werk is te proberen die vonk te ontwikkelen die in elke ziel is en die alleen voldoening vindt in de liefde voor God en in het naderen van God, met het doel op een dag een glimp op te vangen van die waarheid die niet in woorden kan worden uitgedrukt.


Nieuws uit de wetenschap

redactie

De Scientific American van afgelopen mei behandelt twee onderwerpen die mijn aandacht trokken voor deze aflevering van Hermes7. De eerste is de altijd interessante Big Bang. Op grond van de laatste ontwikkelingen in de 'string-theory' komt men tot de conclusie dat het begin van ons universum geen punt is. In andere woorden, het Al begon niet met niets, maar met een klein beetje. Om die reden is er als het ware een blik mogelijk in wat daarvoor was. Uiteraard is de beschrijving die ik hier geef een vereenvoudiging van een vereenvoudiging. Voor wie meer wil weten verwijs ik naar www.sciam.com.

Op het gebied van de neurologie en psychologie komt men tot de conclusie dat Freud toch niet helemaal fout zat. Sterker nog, zijn theorie dat we voornamelijk handelen vanuit onbewuste impulsen wordt door de laatste wetenschappelijke onderzoekingen ondersteund. De nieuwste ontwikkeling is dat men de theorie van Freud gebruikt als een raamwerk om andere (vaak meer neurologische) uitkomsten in te plaatsen. Deze ontwikkeling baant de weg voor therapievormen die medicijnen en praten combineren. Kortom: psychoanalyse is terug in het wetenschappelijke centrum. Hopelijk betekent dit ook dat mildere vormen van praat-therapie, zoals psychotherapie, op den duur weer de erkenning krijgen die ze verdienen. 


Als een pot zich kan vermenigvuldigen.

Idries Shah, "Psychology Today", juli 1975

Op een dag leende Nasrudin zijn cookgerei aan een buur die een feest gaf. De buurman gaf ze terug, met een extra pan, een klein pannetje. “Wat is dit nu weer?” vroeg Nasruddin. “Volgens de wet moet ik je de afstammelingen geven van je eigendom, dat geboren is toen ik ze onder mijn hoede had.”, ze de grappenmaker. Kort daarna leende Nasruddin de potten van de buurman, maar hij gaf ze niet terug. De man kwam langs om ze terug te vragen. “Helaas”, ze Nasruddin, “Ze zijn dood. We hebben tenslotte aangetoond dat botten sterfelijk zijn, is het niet?”

Het archief van Hermes7