Hermes7

December 2004, #10b

Inhoud

Van de redactie
De moord op Theo van Gogh - bespiegelingen, Katinka Hesselink


Van de redactie

De moord van Theo van Gogh heeft zoveel opgeroepen, bij de pers, bij mij, bij mijn collega's op school, dat ik deze maand een tussen-aflevering van Hermes7 naar alle leden op stuur en deze aflevering ook naar de theosofie-groep stuur. Hieronder wat gedachten, associaties, bespiegelingen. Ik heb wat tijd nodig gehad mijn mening te formuleren en helder te krijgen. Vooral de vraag: hoe te reageren op extremisme? - blijft relevant en moeilijk. Wat moeten we hier mee als samenleving? Wat moeten we hiermee als individuen?
Op dit moment speelt ook de vraag: hoe om te gaan met homosexualiteit. Deze vraag is op scholen weer actueel omdat het niet meer vanzelfsprekend is dat homosexualiteit geaccepteerd wordt. Dit speelt net zo hard voor van oorsprong Nederlandse jongeren als voor Nederlandse jongeren met een Moslim-achtergrond. Soorgelijke vragen spelen wat betreft Joden. Hoe zorgen we op school dat Joden, homosexuelen en vrouwen zich thuis en veilig blijven voelen? Ik heb geen pasklaar antwoord, maar ik denk wel dat veroordeling van een hele groep (alle Moslims bijvoorbeeld) niet helpt. Hoe zorgen we ervoor dat Moslims zich (weer?) veilig en thuis gaan voelen in de Nederlandse samenleving? Ook die vraag is relevant in het huidige debat. Hieronder nog wat meer gedachten.

Bij deze een oproep aan moslims en niet-moslims te reageren en relevante thema's bespreekbaar te maken en te houden.


De moord op Theo van Gogh - bespiegelingen

Katinka Hesselink

De moord op Theo van Gogh (2 november 2004) riep in eerste instantie de moord op Pim Fortuin voor de geest. Omdat in Hermes7 het filmpje 'Submission 1' van Hirsi Ali besproken is, vond ik dat ik ook met de moord op de regiseur van dat filmpje [Theo van Gogh] iets moest. Maar wat? Wat vind ik nou van die moord en de sociale context waarin die moord gepleegd is? Aan de ene kant is de sociale onaanvaardbaarheid van de situatie duidelijk. Het is onaanvaardbaar dat iemand vermoord wordt op grond van diens uitlatingen in de pers. Dit is door alle gezagsdragers direct in de media geroepen en daar ben ik het uiteraard mee eens. Deze moord een uiting vanuit Moslim-fundamentalistische hoek. Als Nederlandse maatschappij moeten we hier iets mee. Deze Nederlandse jongen was weliswaar van Marokkaanse afkomst, maar was toch ook 'gewoon' een Nederlander. Dit soort jongens hebben we in alle grote steden van Nederland (en in heel Europa). We moeten op de een of andere manier op zodanige wijze een plek geven aan de Islam en aan Moslims dat de kleine minderheid die tot dit soort acties over gaat of wil gaan zich ook in eigen kring niet geaccepteerd voelt. Of in andere woorden: als Moslims zich geaccepteerd voelen, zal het percentage moslim-extremisten hopelijk kleiner worden en niet naar gewelddadige middelen grijpen. Het is duidelijk dat de Moslimgemeenschap hier zelf een grote verantwoordelijkheid in heeft. Moslims die naar aanleiding van deze moord op de Nederlandse televisie en in de kranten aan het woord zijn geweest, geven dit ook bijna anoniem aan. Daarnaast geven ze aan dat Theo van Gogh in hun ogen veel te ver ging.

Theo van Gogh stond wat dat betreft in de Westerse traditie van kunstenaars, schrijvers en ander creatief volk. Hij streefde de heilige graal na van het omverwerpen van heilige huisjes. Zijn beroep was zo ongeveer het beledigen van de medemens. Hij beledigde Joden, Moslims, Youp van het Hek enzovoorts. Het omverwerpen van heilige huisjes is in de westerse traditie een belangrijk onderdeel van het vinden van de waarheid. Ooit dacht iedereen dat de aarde plat was en de kerk steunde deze gedachte. Vervolgens bedacht Galileo dat de aarde waarschijnlijk rond was en kreeg daarmee grote problemen. Uiteindelijk is de waarheid over dit onderwerp naar boven gekomen, ondanks de inspanningen van de kerk: de aarde is rond. Het heeft eeuwen geduurd voordat we dat proces van de waarheid vinden zo belangrijk zijn gaan vinden dat het recht te zeggen wat je denkt in de grondwet terecht is gekomen. Maar zover is het nu dan toch. Toen Theo van Gogh de joden in het algemeen beledigde, zijn ze naar de rechter gegaan en hebben de rechtzaak verloren.

Tekenend voor de sociale situatie is dat de moslims NIET naar de rechter zijn gegaan. Ook hebben ze niet in de media, via ingezonden brieven en dergelijke, duidelijk gemaakt wat nou precies het probleem was met de film Submission bijvoorbeeld. [het probleem met het woord geitenneukers is verder wel duidelijk, lijkt me]. Het is me namelijk pas na 2 november en de discussies over de Islam die daarop volgden duidelijk geworden waarom de film Submission zo controversieel was. Het zat hem niet alleen in de naakte dames die er (overigens heel decent gefimd) in zaten. Het zat hem ook niet in de Koran-teksten die geselecteerd waren, ook al waren die gekozen uit de meest extreme vertaling die Hirsi Ali kon vinden. Het probleem zat hem in de combinatie.
Zoals Tibetaans Boeddhisten vinden dat je dharma-literatuur (dus boeken over spirituele waarheden) niet zomaar overal moet laten rond slingeren en met grote zorgvuldigheid moet behandelen, zo vinden Moslims dat de Koran het geopenbaarde woord van God is, dat je bijvoorbeeld niet in een plastic tasje moet vervoeren. Bij Moslims gaat het dan vooral om respect voor het heilige woord. Een leerling van mij begreep niet dat de moordenaar een tekst van de Koran op een t-shirt kon dragen, want dat was niet respectvol. Als dat al niet respectvol is, dan is het helemaal heiligschennis om naakte vrouwenlijven te combineren met de Heilige Schrift. Aan de andere kant staat er in de Koran dat men op een vriendelijke manier om moet gaan met beledigingen (link gevonden 6-11-04). Dat de Koran over beledigingen duidelijk is, kunnen de Moslims elkaar nu uit gaan leggen, zodat men zich hopelijk realiseert dat moorden op grond van wat iemand zegt, gewoon niet juist is en zeker niet leidt tot een verblijf in de hemel.

De enige manier waarop dit soort acties voorkomen kunnen worden is als Moslims meer aan de rest van de Nederlanders duidelijk maken wat hun visie op dit soort zaken is. De Nederlandse pers moet hier ruimte voor uitruimen, lijkt mij zo. Tegenstellingen moeten worden uitgesproken en bespreekbaar worden gemaakt. De waardevolle aspecten van de Islam moeten gecommuniceerd worden. Gebruiken moeten verduidelijkt worden. Er moet een Europese vorm van Islam ontstaan die kan omgaan met kritiek. Zoals men in Christelijke kring te accepteren heeft dat het geloof in God en Jezus als de enige zoon van die God belachelijk gemaakt kan worden, zo zullen Moslims als groep moeten leren dat ook de Koran en de profeet Mohammed belachelijk gemaakt mogen worden en dat dit niet direct aanleiding mag zijn voor moordaanslagen. Wil Europa een rechtstaat blijven, dan zal dit proces op gang moeten komen. Dat is nu wel duidelijk, denk ik.

In eerbetoon aan Theo van Gogh werden fragmenten uit zijn programma 'Een Goed Gesprek' vertoond op Net5. Opvallend vond ik hoe gematigd Pim Fortuin over kwam in die fragmenten. Hij sprak angsten uit die nu algemeen gangbaar zijn. Ook hier was dus sprake van iemand die een taboe doorbrak en daarvoor de prijs moest betalen. Dat hij om die reden vermoord werd, geeft aan dat we ook de moord op Theo van Gogh niet puur als een Moslim-probleem moeten benaderen. Elk extremisme is gevaarlijk. We zullen in Europa de komende tijd zien of het lukt de Islam een plek te geven; of het lukt fundamentalisme in welke vorm dan ook een zwak alternatief te laten lijken. Ik ben bang van niet. Ik ben geneigd te zeggen dat we alleen een kans hebben erger geweld te vermijden als we een maatschappij creeren waarin verschillende groepen genoeg van elkaar weten om in dialoog te kunnen gaan. Dat deze moord juist in Amsterdam gebeurd is, is teleurstellend, want juist daar heeft Job Cohen hard geprobeerd de verschillende religieuze groepen bij elkaar te brengen door het project 'Amsterdam met Hart en Ziel'.

Al met al zit de Europese samenleving in een proces waarin de Islam een plek gaat krijgen in onze maatschappij. Daarbij zullen hopelijk, op den duur, de moskees die nu nog voornamelijk op grond van etnische achtergrond georganiseerd zijn, meer georganiseerd gaan worden naar visie op de Islam. In andere woorden: er zal zich waarschijnlijk een Europese Islam ontwikkelen, met daarbij in Nederland een Nederlandse Islam. Het is al vaker in de media gezegd, maar ik zeg het toch ook nog maar eens een keer: we moeten oppassen dat de Saoedische versie van de Islam (het Wahabisme) niet dominant wordt. Een met oliegeld gesponsorde Islam is uiterst gevaarlijk. Ontheemde jongeren die zich in Nederland niet geaccepteerd voelen, zullen vormen van Islam blijven zoeken waar ze zich wel in thuis voelen. Daarbij is het fundamentalisme te sterk aanwezig als aantrekkelijk alternatief. Nederlandse moslims zullen hier een alternatief tegen moeten bieden. De plek van de Islam op de Nederlandse hogescholen en universiteiten is dus uiterst belangrijk. Zoals ook dominees wetenschappelijk opgeleid worden, moet ook de opleiding van Imams in de Nederlandse context gaan plaats vinden. De Islam is hier en blijft hier. De vraag is HOE dit vorm gaat krijgen. De problemen die hierbij spelen zijn genoeg in kaart gebracht. Het wordt tijd dat de maatschappij gaat werken aan oplossingen.


Het archief van Hermes7