In dit nummer aandacht voor een aantal klassiek theosofische
teksten: De Stem van de Stilte, Licht op het Pad en de eerste Mahatma
Brief aan Hume. Daarnaast wat modernere zaken in de vorm van een citaat
van Ken Wilber die uitlegt dat de basis van de moderne psychologie uit
het Oosten komt en nieuws op het val van inter-religieuze communicatie.
Verder aandacht voor de laatste aflevering van Zomergasten 2004.
Wie bij wil dragen aan deze nieuwsbrief kan de redactie mailen.
Vorige maand meldde de redactie dat het Parliament of the World's Religions bijeen gekomen was in Barcelona. Naar aanleiding van gemaakte contacten daar is 'De Barcelona Groep' ontstaan. Deze groep wil, volgens hun verslag een "Nederlandstalige werkgroep van vooruitstrevende allochtonen en autochtonen met als doel het organiseren van gezamenlijke activiteiten op het gebied van cultuur, sport en ontspanning." opzetten. Wie op de hoogte gehouden wil worden van hun activiteiten, of mee wil doen, kan lid worden van hun e-mailgroep.
U kunt uw buurman niet liefhebben zolang u vergelijkend denkt. Onze gehele sociale structuur - economisch, politiek, moreel, godsdienstig - is op concurrentie gebaseerd; toch zeggen wij terzelfdertijd dat wij onze naaste moeten liefhebben. Dat is een onmogelijk iets, omdat daar waar wedijver heerst, geen liefde bestaan kan.
Om te begrijpen wat liefde, wat waarheid is, moet er vrijheid zijn - en niemand kan u die geven. U moet die zelf door hard werken verkrijgen.
Het is duidelijk dat wanneer tolerantie niet het gevolg van onverschilligheid is, het moet ontstaan vanuit een zich wijd-verspreidende liefdadigheid en breed denkende sympathie. Intolerantie is vooral het gevolg van onwetendheid en jaloezie.
(9) Het karma van deze aarde is de combinatie van de handelingen en gedachten van alle wezens van elke graad die aanwezig waren in de voorgaande Manvantara of evolutionaire stroom waar de onze uit voort komt.
(10) En omdat deze wezens de Heren van Macht en de Heilige Mensen omvatten, zowel als de zwakken en slechte wezens, is de tijdsduur van de aarde groter dan die van welk wezen of ras erop ook.Path, march, 1893
Beter inderdaad is wijsheid dan constante oefening;
beter dan wijsheid, is meditatie;
beter dan meditatie, verzaking van de gevolgen van handeling;
op verzaking volgt vrede.
In de huidige spirituele traditie lijkt het erop dat meditatie het doel, het middel en de weg is geworden. Deze meditatie heeft veel vormen, van het herhalen van een mantra, het verenigen van het hart met Allah (of God) tot het observeren van de gedachten zonder door de gedachten meegesleept te worden. De gemiddelde theosoof houdt zich hier verre van omdat Blavatsky heeft aangegeven dat meditatie zonder een juiste leraar tot een aantal negatieve gevolgen kan leiden. Desondanks gaat het eerste stuk van de Stem van de Stilte voor een belangrijk deel over meditatie.
Blavatsky zegt hier onder andere:
“Hij die de stem van Nada wil horen, de “klankloze klank”, en die verstaan, moet het wezen van Dharana leren.” (blz. 1)
Dharana betekent intense en perfecte concentratie op een intern object, waarbij de buitenwereld of de wereld van de zintuigen volledig wordt buitengesloten. Dit klinkt al als concentratie, een van de vormen van meditatie in de Yoga Suttras van Patanjali. Dan staat er:
“Onverschillig geworden voor de voorwerpen van waarneming, moet de leerling de meester (rajah) van de zintuigen zoeken, de Gedachten-Verwekker, hij die illusie wakker maakt. Het denken (the mind) is de grote Vernietiger van het Werkelijke. Laat de leerling de Vernietiger vernietigen.”
Ook dit doet aan meditatie denken, in de zin dat het stilzetten van de gedachten hierop lijkt. Er is alleen een groot verschil: het tijdelijk stilzetten van de gedachten is nogal wat anders dan het uitzoeken hoe die grote Vernietiger werkt en die bron van illusie voor eeuwig uitschakelen. Hierbij wordt het denken dus niet als een bron van inzicht, maar als een bron van illusie gezien.
Dan volgen in de Stem van de Stilte een lange rij tekenen die aangeven of de leerling werkelijk zijn geestelijke ziel heeft wakker gemaakt, of dat de ziel nog van stof is. Heel duidelijk wordt gemaakt dat zolang er nog een beeld van het ‘ik’ is, de ziel in het web van illusie vast zit. Meditatie is in De Stem van de Stilte slechts een inleiding tot inzicht in het zelf. En inzicht in het zelf is zelf weer een inleiding tot inzicht in alles.
Zomergasten is een programma van de VPRO waarbij een gast zijn of
haar favoriete televisie-avond samenstelt. Over de fragmenten wordt
vervolgens met de presentator gepraat. Hieruit ontstaan soms heel
boeiende gesprekken. De afgelopen jaren viel het resultaat vaak tegen,
maar deze aflevering had weer helemaal die spanning en diepgang van een
echt gesprek die in de jaren tachtig het programma zo boeiend maakte.
De gast was Hirsi Ali die sinds 1992 in Nederland woont en uit
Somalië komt. Haar controversiele uitlatingen hebben deze politica
meermalen in het nieuws doen belanden. In de uitzending wordt onder
andere uitgelegd wat daar de oorzaak van is: Hirsi Ali komt uit een
cultuur waar in de taal veel gebruik wordt gemaakt van de overdrijving.
Een vrouw met hoofdpijn zal in het Somalisch zeggen dat haar hoofd er
af valt, bijvoorbeeld. In het Nederlands zeggen we allerlei emotionele
zaken veel onderkoelder. Hoewel het lijkt alsof Hirsi Ali de taal goed
spreekt gaat het juist in de nuances mis en doordat haar woordenschat
en
grammatica zoveel minder problemen opleveren, gaan we denken dat het
met de uitdrukkingen die ze uitzoekt ook wel goed zal zitten. Ze geeft
zelf aan dat dit geen excuus is. Als politica heeft ze de
verantwoordelijkheid haar woorden zo te kiezen dat de mensen begrijpen
wat ze bedoelt. Desondanks is het voor de kijker verhelderend van dit
probleem te weten.
Het programma is op meerdere manieren verhelderend. Zo is het heel
interessant om ons land vanuit haar perspectief te bekijken. Hoe ziet
Nederland eruit vanuit het perspectief van iemand die in meerdere
landen in Afrika en daarnaast in Saoedi Arabië gewoond heeft? Wat
bijvoorbeeld naar voren komt is dat ze het een eer lijkt te vinden om
in een van de oudste democratieën ter wereld te mogen leven.
Daarnaast
heeft ze in de politiek geleerd hoe kwetsbaar die zelfde democratie is.
Geen enkel stelsel van wetten is tegen misbruik van het systeem dicht
te timmeren zegt ze.
Over de Islam in Somalië zegt ze dat deze oorspronkelijk voor
de vrouwen nauwelijks beperkingen op leverde. Maar Imams opgeleid in
Saoedi Arabië zorgden er in de jaren 70 voor dat de traditionele
vrouwelijke kledij, die behoorlijk vrouwelijk en vrolijk was, alleen
nog binnenshuis gedragen mocht worden. In Saoedi Arabië bleek haar
moeder nauwelijks bewegingsvrijheid te hebben en was van Hirsi Ali's
broertje afhankelijk om naar de markt te gaan. Een vrouw mocht niet
zonder mannelijke begeleiding over straat. Hieruit volgde vanzelf dat
vrouwen afhankelijk waren van de mannen. Vrouwen bestonden nauwelijks
in het openbare leven. Ze waren bijvoorbeeld niet op tv te zien. Hirsi
Ali benadrukt dat dit voortvloeide uit het Wahibisme, de Saoedische
vorm van Islam en dat het dus niet als algemeen kenmerk van de Islam
gezien kan worden.
Over een fragment over Indische vrouwen die voor de keus staan
uithuwelijking te accepteren als manier om een huwelijk aan te gaan,
geeft ze aan dat het in haar optiek vooral belangrijk is op te merken
dat deze vrouwen de keus hebben om in die uithuwelijking mee
te gaan of niet. Zelf heeft ze die keus niet ervaren. Haar familie
bepaalde voor haar met wie ze zou trouwen. De aanleiding voor haar
komst naar Nederland was dat ze niet wilde trouwen met de man die haar
vader voor haar had uitgekozen.
Opvallend in het hele interview is hoe dicht Hirsi Ali, die niet
gelovig meer is, nog bij de Islam staat. Zo zegt ze meerdere keren 'ons
geloof' als ze het over de Islam heeft. Ondertussen is het heel
duidelijk dat ze een aantal misstanden aan wil kaarten die door het
geloof versterkt worden en dat ze zelf niet meer gelooft. Tijdens de
uitzending komen de volgende misstanden ter sprake:
uithuwelijking, vrouwen-besnijdenis, mishandeling en knechting
van vrouwen in het algemeen. Haar nieuwe film 'Submission' (15 minuten
lang) gaat over vier vrouwen die samen dit soort misstanden uit
beelden. Hoewel het heel sprekend en aangrijpend gebracht is, zou ik
een tweede keer kijken nodig hebben om de precieze verhaallijn te
herhalen. Duidelijk is wel dat een vrouw uitgehuwelijkt wordt,
mishandeld binnen het huwelijk en vervolgens verliefd wordt op iemand
anders, van wie
ze uiteindelijk zwanger raakt. De gevolgen zijn uitstoting uit de
samenleving en nog meer mishandeling. Het treurige is dat de Islam
vervolgens gebruikt wordt als excuus voor de mishandeling, terwijl de
verantwoordelijkheid die de echtgenoot heeft (ook binnen de Islam) om
de beschermer van zijn vrouw te zijn, niet wordt genomen. In de film
worden een groot deel van de misstanden die voorkomen in meerdere
levens
samengebracht. Na afloop zegt Hirsi Ali uitdrukkelijk dat het niet de
bedoeling is aan te geven dat het gewoon is, zo'n concentratie van
leed. Deze vrouw staat symbool voor alle leed van vrouwen die vrouwen
in dit systeem ondergaan.
In verband met Islamitische scholen in Nederland wordt een fragment
laten zien over Islamitische scholen in Zweden. Het gezicht naar de
pers blijkt heel anders dan het gezicht naar de ouders toe als de
verborgen camera ingezet wordt. Publiekelijk zeggen de scholen dat in
geval van mishandeling uiteraard voor het kind gekozen wordt. Maar als
de verborgen camera aan staat en men niet weet dat er gefilmd wordt,
wordt juist gezegd dat de ouders in alle gevallen op de hoogte worden
gebracht. Expliciet gaat het dan bijvoorbeeld om een meisje dat haar
ouderlijk huis ontvlucht omdat ze uitgehuwelijkt wordt. Haar vader en
een leraar bellen haar op haar mobieltje om te zorgen dat ze weer naar
huis gaat. Als ze dat uiteindelijk doet, wordt ze in elkaar geslagen en
uit angst gaat ze in het huwelijk mee. Uit een Nederlands AIVD rapport
blijkt het zelfde. De inspectie kan dit niet bevestigen, omdat die
vertellen wie ze zijn, als ze langs komen. In het fragment zegt een
school directeur expliciet dat dit de reden is om deze scholen op te
richten: zodat de kinderen niet los komen van de ouders en zullen doen
wat die willen (mijn woorden). Schokkend vind ik hier niet alleen de
onderdrukking van die meisjes, maar ook de schaamteloosheid waarmee
gelogen wordt. Is de gewoonte van uithuwelijking werkelijk zo
belangrijk dat ervoor gelogen moet worden? En heeft Allah niet ook
liegen verboden? (Ja, maar onder voorwaarden mag het toch zie noot: *)
Hirsi Ali geeft aan dat wat haar betreft het hele religieuze
onderwijs in Nederland op de schop kan, maar ze begrijpt dat dit
politiek onhaalbaar is. Het Nederlandse systeem is gebaseerd op de
keuzevrijheid van de ouders. Maar wat moet je als die ouders de
vrijheid van het kind inperken op een manier die we in Nederland
onacceptabel vinden? Kun je dat voorkomen, of moet je wachten tot je
zeker weet dat het mis gaat? Verder gebruikt ze het argument dat juist
de ouders die voor de Moslimscholen kiezen eigenlijk het Nederlandse
schoolsysteem niet kunnen overzien en juist hun kinderen hebben belang
bij een school waar veel Nederlandstalige kinderen op zitten, zodat ze
goed de taal en cultuur kunnen leren kennen. Niemand die de
problematiek kent, zal ontkennen dat de Nederlandse samenleving gebaat
is bij scholen waar Nederlandse kinderen en nieuwkomers door elkaar les
hebben. Of dit af te dwingen is, is echter de vraag. Daarnaast zijn er
duidelijke aanwijzingen dat de integratie van Turkse en Marokkaanse
kinderen 'volgens schema' verloopt. Hiermee bedoel ik dat elke
generatie meer geintegreerd is dan de vorige. Een voorbeeld hiervan is
dat sommige moslim jongetjes niet meer naar internaten in het land van
herkomst gestuurd worden, maar naar internaten in Nederland.
Hirsi Ali geeft ook aan dat niet alle Moslims achterlijk zijn, zoals
ze eerder in een interview wel gezegd heeft. Wat ze bedoelde was dat er
een paar zijn die de Koran letterlijk willen nemen. Voor haar hoeft
niemand van zijn of haar geloof te vallen. Maar als een Imam zegt 'sla
je vrouw', dan moet de samenleving ingrijpen. Dit lijkt mij niet meer
dan redelijk.
Al met al is Hirsi Ali's film voor mij veel minder controversieel
dan je uit de media zou denken. Hirsi Ali kaart problemen aan op een
manier die stijlvol en oprecht over komt. Dat moet kunnen in een land
als Nederland. De reacties op het filmpje maken één gemis
heel duidelijk: is er al een Moslim-vrouwen-organisatie in Nederland?
Want de mannelijke moslims die we horen reageren vertegenwoordigen niet
echt de Moslimvrouw in deze, ben ik bang. Juist bij een onderwerp als
dit zou het heel vruchtbaar zijn als Moslimvrouwen een maatschappelijke
stem hadden, zodat we hen als groep konden vragen: wat vinden jullie
hier nu van.
Vanuit theosofisch perspectief is het duidelijk dat het onderscheid
dat in de Islam gemaakt wordt tussen mannen en vrouwen- de man als
beschermer en broodwinner, de vrouw als dienaar - een verhouding is die
de vrouw machteloos maakt als de man misbruik maakt van de macht die
Allah hem (volgens zijn en haar geloof) gegeven heeft. Moslims in
Nederland en elders zullen naar mijn idee een weg moeten vinden om op
zijn minst het onrecht wat hieruit ontstaat aan te kunnen pakken. En de
vrouwen zullen zelf op moeten staan en er wat aan moeten doen. Ik durf
te voorspellen dat Cisca Dresselhuys hen van harte bij zullen staan,
zoals ze ook Hirsi Ali bijstaat.
*) Mohammed blijkt over liegen bijzonder dubbel geweest te zijn.
Weliswaar leidt de waarheid spreken tot goedheid en goedheid leidt weer
tot de hemel, maar het aantal omstandigheden waarin liegen verantwoordt
wordt geacht is bijna onuitputtelijk (mijn woorden) volgens de Islam Review
(aug. 2004). In dit verband is vermoedelijk relevant dat liegen mag
op het moment dat het helpt twee mensen die ruzie maken te verzoenen.
De Nederlandse en Zweedse samenleving hebben 'ruzie' met de Moslims wat
betreft hun gewoonte tot uithuwelijking, vooral waar het tegen de zin
van het meisje in gebeurt. En om dat op te lossen mag dus volgens de
Koran liegen gebruikt worden. Over liegen misschien meer in een
toekomstige Hermes7.
Zomergasten,
zondag 29 augustus, 21.05, herhaling zaterdag a.s. op Nederland 3
(33) In overeenstemming met de moderne exacte Wetenschap, onderscheidt U slechts één kosmische energie, en ziet U geen verschil tussen de energie die een reiziger verbruikt als hij een struik opzij duwt die zijn pad verspert, en de wetenschappelijke proefnemer die een gelijke hoeveelheid energie verbruikt om een slinger in beweging te zetten! Wij wel. Want wij weten dat er tussen deze twee een wereld van verschil ligt. De een verspilt of verstrooit kracht op nutteloze wijze, de ander concentreert ze en slaat ze op. En begrijp alstublieft dat ik hier niet doel op het betrekkelijke nut van deze beide, zoals men zou kunnen veronderstellen; maar alleen op het feit dat er in het ene geval slechts sprake is van brute kracht die wordt verspreid, zonder dat die brute energie wordt omgezet in de hogere potentiële vorm van spirituele drijfkracht, en in het andere gebeurt dat juist wel. Denk alstublieft niet dat ik vaag metafysisch spreek. De gedachte die ik wil overbrengen is, dat zich als gevolg van het hoogste gebruik van het intellect in het wetenschappelijk actieve brein, een gesublimeerde vorm van geestelijke energie ontwikkelt, die in de kosmische activiteit onbegrensde gevolgen teweeg brengt, terwijl het automatisch werkende brein slechts een zeker quantum grove kracht in zichzelf vasthoudt en opslaat, die voor het individu of de mensheid geen nut oplevert. Het menselijk brein is een onuitputtelijke generator van de meest verfijnde soort kosmische kracht, uit de lage, grove energie van de natuur; en een volslagen adept heeft zich tot middelpunt gemaakt van waaruit potentialiteiten stralen, die door de Aeonen heen correlaties op correlaties verwekken. Dit is de sleutel tot het mysterie van het vermogen dat hij bezit om in de zichtbare wereld de vormen te projecteren en te materialiseren, die zijn verbeeldingskracht heeft opgebouwd uit de inerte kosmische stof van de onzichtbare wereld.
(34) voor ons arme en onbekende filantropen [is] geen enkel feit van een van deze beide wetenschappen van belang, behalve voor zover het mogelijkheden tot morele resultaten meebrengt en nut voor de mensheid heeft. ... Wat bekommeren zij [de natuurwetenschappers] zich om de MENS als een afzonderlijk atoom van dit grote en harmonische Geheel, zelfs al kunnen zij soms van praktisch nut voor hem zijn?
(34, 35) Om U een praktisch voorbeeld te geven. Wij zien een enorm verschil tussen de kwaliteit van twee gelijke hoeveelheden energie, die door twee mensen wordt verbruikt, van wie de een, laten we aannemen, op weg is naar zijn dagelijkse rustige arbeid, en een ander naar het politiebureau om een medemens aan te geven, terwijl de mannen van de wetenschap geen enkel verschil zien. En wij - niet zij - zien een specifiek verschil tussen de energie in de beweging van de wind en die van een draaiend wiel. En waarom? Omdat iedere gedachte van de mens, na te zijn ontwikkeld, overgaat in de innerlijke wereld en een actieve entiteit wordt door zicht te verbinden - verenigen, zouden we het kunnen noemen - met een elementaal; dat wil zeggen met een van de half-intelligente krachten uit de natuurrijken. Zij blijft bestaan als een actieve intelligentie, een schepsel dat door het denken is verwekt, gedurende een langere of kortere periode, evenredig aan de oorspronkelijke intensiteit van de hersenactiviteit die haar heeft voortgebracht. Derhalve blijft een goede gedachte bestaan als een actieve weldadige kracht; een kwade gedachte als een boosaardige demon. En zo bevolkt de mens voortdurend zijn stroom in de ruimte met een wereld van hemzelf, vol van het kroost van zijn fantasieën, verlangens, impulsen en hartstochten, een stroom die inwerkt op ieder gevoels- en/of zenuworganisme dat ermee in aanraking komt, en evenredig is aan zijn dynamische intensiteit. De Boeddhist noemt dit zijn "Skandha", de Hindoe geeft er de naam "Karma" aan; de Adept ontwikkelt deze vormen bewust, andere mensen werpen ze onbewust af.
(35) Om te slagen en zijn kracht te behouden, moet een adept in eenzaamheid en min of meer in zijn eigen ziel verblijven.
(38) De aarde is niet minder een slagveld van morele dan van stoffelijke krachten; en de ontstuimigheid van dierlijke hartstochten, gestimuleerd door de grove energieën van de lagere groep van etherische machten, is er steeds op gericht de spiritualiteit te doven.
(39, 40) Dezelfde oorzaken die de Hindoe-geest materialistisch maken, beïnvloeden evenzeer het gehele Westerse denken. Het onderwijs plaatst het scepticisme op de troon, maar zet het spiritualisme [de spiritualiteit] gevangen. U kunt ontzaglijk veel goed doen door eraan mee te helpen de Westerse volken een stevige basis te geven, waarop zij hun afbrokkelende geloof weer kunnen opbouwen. Wat zij nodig hebben zijn bewijzen, die alleen de Aziatische psychologie kan verschaffen. Geef deze en U zult duizenden innerlijk gelukkig maken. Het tijdperk van het blinde geloof is voorbij; die van het onderzoek is aangebroken. Onderzoek, dat alleen dwalingen ontmaskert zonder iets te ontdekken waarop de ziel kan bouwen, levert slechts beeldenstormers op. Een beeldenstorm kan juist vanwege zijn destructief karakter niets geven, hij kan alleen wegvagen. Maar de mens kan niet bevredigd blijven door blote ontkenningen. Het agnosticisme is slechts een tijdelijk rustpunt.
Het concept van het onbewuste [kreeg] populariteit door Von Hartmanns Philosophie des Unbewussten, dat verscheen in 1869 - dertig jaar vóór Freud - en in tien jaar tijd het onverwachte aantal van acht drukken beleefde, en dat Von Hartmann de filosofie van Schopenhauer verwoordde, waarvan Schopenhauer zelf uitdrukkelijk had gezegd dat zij grotendeels ontleend was aan oosterse mystiek, met name het boeddhisme en de oepanishaden: onder het individuele bewustzijn ligt een kosmisch bewustzijn, dat voor de meeste mensen 'onbewust' is maar dat gewekt en volledig verwezenlijkt kan worden, en deze bewustwording van het onbewuste is het hoogste wat mensen konden bereiken. ... Freud [had] het concept van het Es rechtstreeks overgenomen ... uit een boek van Georg Groddeck, Das Buch vom Es, dat gebaseerd was op het bestaan van een kosmisch tao of een organische universele geest. ... Het is een lang verhaal dat ons er krachtig aan herinnert dat de wortels van de moderne psychologie te vinden zijn in spirituele tradities, juist omdat de psyche zelf een rechtstreekse verbinding heeft met spirituele bronnen. In de verste uithoeken van de psyche vindt men geen instincten maar Geest - en de bestudering van de psychologie zou in het meest ideale geval al die dingen onderzoeken, lichaam-intellect-ziel, onbewust-zelfbewust-bovenbewust, slapen-halfwaken-waken.
Tot mijn verbazing kreeg ik de laatste tijd een aantal keer de opmerking dat mijn website weliswaar erg interessant was, maar wat moest men ermee in de praktijk. Een gedeeltelijke reactie hierop is te vinden in de nieuwe vraag en antwoord die in de vvv te vinden is (zie nieuw op KH.net). Zoals de lezer van die vvv kan zien staat er erg veel op mijn website over de praktijk, vandaar mijn verbazing. Een inleiding op het Pad is blijkbaar noodzakelijk.
Nieuw uit bij de Uitgeverij van de Theosofische Vereniging is een boekje van Joy Mills dat over dit zelfde onderwerp gaat. Het bevat de volledige tekst van Licht op het Pad van Mabel Collins en het bijbehorende essay over karma. Mills gaat in haar psychologisch commentaar in op een aantal van de vragen die de mens van deze wereld zich stellen zal bij het lezen van Licht op het Pad en soortgelijke boekjes. Daarbij maakt ze gebruik van allerlei klassieke theosofische teksten die ze heel toepasselijk citeert. Al met al is dit een heel goed boek voor ieder die in 'het pad' geinteresseerd is.
Op de Drempel van het Heilige Pad, een psychologisch commentaar op Licht op het Pad, Joy Mills, Uitgeverij van de Theosofische Vereniging, Amsterdam, 2004. Op het moment dat dit geschreven wordt is het boekje nog niet op de website van de TVN vermeldt. Zo nieuw is het. Het is echter wel verkrijgbaar. ISBN 9061750865
“Wat is het Lot?” vroeg een geleerde aan Nasruddin.
“Een eindeloze opeenvolging van onderling verweven gebeurtenissen die elkaar beinvloeden.”
“Dat is nauwelijks een bevredigend antwoord. Ik geloof in oorzaak en gevolg.”
“Prima,” zei de mulla, “Zie je dat?” Hij wees naar de processie die op straat langs kwam. “Die man wordt meegenomen om gehangen te worden. Is dat omdat iemand hem een zilverling gaf en hem daarmee de mogelijkheid gaf een mes te kopen waarmee hij een moord pleegde, of omdat iemand het hem zag doen, of omdat niemand hem tegen hield?”